Dünyanın En Eski Para Birimleri: Hâlâ Kullanılan 10 Para

Dünyanın en eski para birimleri, yüzyıllar boyunca savaşlara, ekonomik krizlere, sınır değişikliklerine ve yönetim biçimlerinin dönüşmesine rağmen günümüze ulaşmayı başaran para birimleridir. Bu listenin ilk sırasında, kökenleri 8. yüzyıla kadar uzanan İngiliz sterlini bulunur.

Ancak bir para biriminin yaşı hesaplanırken önemli bir ayrım yapılmalıdır. Bazı para birimleri ortaya çıktıkları tarihten günümüze kadar kesintisiz kullanılmıştır. Bazılarıysa tarihin belirli dönemlerinde kullanımdan kaldırılmış, daha sonra aynı isimle yeniden dolaşıma sokulmuştur.

Bu nedenle İngiliz sterlini genellikle “kesintisiz kullanılan dünyanın en eski para birimi” kabul edilirken Sırp dinarı ve Rus rublesi gibi para birimleri tarihsel kökenlerinin eskiliğiyle öne çıkar.

Dünyanın En Eski Para Birimleri Sıralaması

Günümüzde kullanılmaya devam eden ve tarihsel kökenleri en eskiye uzanan para birimleri şöyledir:

Tablodaki tarihler, para birimi adının veya modern ulusal para sisteminin ilk ortaya çıkışını gösterir. Para reformları, siyasi dönüşümler ve geçici kullanım kesintileri nedeniyle sıralama kullanılan yönteme göre değişebilir.

1. İngiliz Sterlini

İngiliz sterlini, günümüzde kesintisiz biçimde kullanılmaya devam eden en eski para birimi olarak kabul edilir. Uluslararası kodu GBP, simgesi ise £ işaretidir.

Sterlinin kökenleri Anglo-Sakson İngiltere’sinde kullanılan gümüş pennylere dayanır. MS 775 civarında bir pound, yaklaşık bir libre ağırlığındaki gümüşün değerini ifade eden bir hesap birimiydi. Bir pound 240 gümüş pennyye karşılık geliyordu.

İngiltere’nin birleşmesinin ardından Kral Athelstan döneminde sterlin sistemi ulusal para düzeninin temelini oluşturdu. Para birimi yüzyıllar boyunca farklı madeni para ve banknotlarla kullanılmaya devam etti.

Sterlin tarihindeki önemli gelişmeler arasında şunlar bulunur:

• Gümüş penny sisteminin kullanılması
• 1694 yılında İngiltere Merkez Bankasının kurulması
• Altın standardına geçilmesi
• Kâğıt paraların yaygınlaşması
• 1971 yılında ondalık sisteme geçilmesi
• Dijital bankacılık ve temassız ödemelerin kullanılmaya başlanması

İngiltere 1971 yılına kadar bir poundu 20 şiline, bir şilini ise 12 pennyye ayıran bir sistem kullanıyordu. Ondalık sisteme geçilmesinden sonra bir pound 100 penny olarak düzenlendi.

Kraliyet Darphanesi, sterlinin tarihinin Anglo-Sakson İngiltere’sinde MS 775 yılına kadar uzandığını belirtmektedir. Bu nedenle İngiliz sterlini, dünyanın hâlâ kullanılan en eski parası sorusunun en yaygın kabul edilen cevabıdır.

2. Sırp Dinarı

Sırp dinarının tarihsel kökenleri 1214 yılına kadar uzanır. Orta Çağ Sırp Krallığı döneminde basılan dinarlar, Balkanlar’daki ticari işlemlerde kullanılmıştır.

“Dinar” kelimesinin kökeni, Roma İmparatorluğu’nun gümüş parası olan denarius sözcüğüne dayanır. Benzer kökene sahip para adları günümüzde Ürdün, Kuveyt, Bahreyn, Irak ve Cezayir gibi ülkelerde de kullanılmaktadır.

Sırp dinarının tarihsel kullanımında kesintiler yaşanmıştır. Osmanlı hâkimiyeti ve Yugoslavya dönemleri boyunca bölgede farklı para birimleri dolaşıma girmiştir. Modern Sırp dinarı 19. yüzyılda yeniden kullanılmaya başlanmış, Yugoslavya’nın dağılmasından sonra bugünkü biçimini almıştır.

Bu nedenle Sırp dinarı dünyanın en eski para birimleri arasında gösterilse de İngiliz sterlini gibi 1214 yılından beri kesintisiz dolaşımda değildir. Günümüzde uluslararası kodu RSD’dir.

3. Rus Rublesi

Rus rublesinin kökenleri 13. yüzyıl Rus topraklarında kullanılan gümüş külçelere dayanır. “Ruble” kelimesinin, kesmek anlamına gelen Rusça bir sözcükten türediği düşünülmektedir. İlk rubleler, belirli ağırlıktaki gümüş çubuklardan kesilen parçaları ifade ediyordu.

Ruble zaman içerisinde bir hesap biriminden resmî madeni paraya dönüştü. Çarlık Rusyası döneminde farklı rubleler basıldı. 1917 Rus Devrimi’nin ardından Sovyet rublesi kullanılmaya başlandı.

Sovyetler Birliği’nin 1991’de dağılmasından sonra Rusya Federasyonu kendi rublesini dolaşıma çıkardı. Günümüzde kullanılan Rus rublesinin uluslararası kodu RUB, simgesi ise ₽ işaretidir.

Ruble adı yüzyıllardır kullanılsa da para biriminin içeriği, değeri ve ihraç eden siyasi yapı birçok kez değişmiştir. Bu nedenle ruble, en eski para birimi adlarından biri olarak değerlendirilmelidir.

4. Amerikan Doları

Amerikan doları, dünyanın en eski para birimleri arasında yer almasının yanı sıra günümüzde küresel ekonominin en etkili parasıdır. Uluslararası kodu USD, simgesi ise $ işaretidir.

Amerika Birleşik Devletleri Kongresi, doları 1785 yılında ülkenin para birimi olarak kabul etti. 1792 tarihli Madeni Para Yasası ise doların temel alındığı federal para sistemini resmî olarak kurdu ve ABD Darphanesinin oluşturulmasını sağladı.

“Dolar” sözcüğü, Orta Avrupa’da kullanılan thaler adlı gümüş paranın isminden türemiştir. İspanyol doları olarak bilinen gümüş sikkeler, ABD’nin kuruluş yıllarında yaygın biçimde kullanılıyordu.

Amerikan doları zamanla:

• Uluslararası ticaretin temel ödeme araçlarından biri,
• Merkez bankalarının en önemli rezerv parası,
• Petrol ve değerli metallerin başlıca fiyatlandırma birimi,
• Küresel borçlanma piyasalarının temel para birimi

hâline gelmiştir. Dolar, en eski para birimi olmamasına rağmen bugün dünyada en fazla tanınan ve kullanılan para birimidir.

5. Haiti Gourdesi

Haiti’nin resmî para birimi olan gourde, 1813 yılında dolaşıma girdi. Uluslararası para birimi kodu HTG’dir.

Gourde, Haiti libresinin yerine kullanılmaya başlandı. Para biriminin adı, Fransız sömürge döneminde bölgede kullanılan İspanyol gümüş paralarına verilen yerel addan gelmektedir.

Bir Haiti gourdesi 100 santime ayrılır. Ülkede resmî para birimi gourde olmasına rağmen fiyatların ve bazı büyük işlemlerin Amerikan doları üzerinden ifade edilmesi de yaygındır.

Haiti’de zaman içerisinde farklı para reformları yapılmış olsa da gourde adı 19. yüzyıldan beri kullanılmaya devam etmektedir.

6. Falkland Adaları Sterlini

Falkland Adaları sterlini 1833 yılında kullanılmaya başlandı. Uluslararası kodu FKP, simgesi ise İngiliz sterlininde olduğu gibi £ işaretidir.

Falkland Adaları, Birleşik Krallık’a bağlı bir denizaşırı bölgedir. Bu nedenle Falkland sterlini, İngiliz sterlinine bire bir oranında sabitlenmiştir.

Adalarda hem yerel sterlin hem de İngiliz sterlini kullanılabilir. Falkland Adaları’na ait banknot ve madeni paralar genellikle Birleşik Krallık’ta günlük ödemelerde kabul edilmez.

Falkland Adaları bağımsız bir ülke olmadığı için bazı eski para birimleri listelerinde bu para birimine yer verilmez. Bununla birlikte kendi ISO koduna ve yerel banknotlarına sahip olması nedeniyle ayrı bir para birimi kabul edilir.

7. Dominik Pesosu

Dominik Cumhuriyeti’nin resmî para birimi Dominik pesosudur. İlk kez ülkenin bağımsızlığını kazandığı 1844 yılında kullanılmaya başlanmıştır.

“Peso” kelimesi İspanyolcada ağırlık anlamına gelir. İspanyol İmparatorluğu döneminde kullanılan gümüş paraların etkisiyle peso adı Latin Amerika’nın birçok ülkesine yayılmıştır.

Dominik Cumhuriyeti’nde bir dönem Amerikan doları ve Dominik altın pesosu gibi farklı para düzenlemeleri uygulanmıştır. Günümüzde kullanılan para biriminin uluslararası kodu DOP’tur ve bir peso 100 centavoya ayrılır.

Dominik pesosu, 19. yüzyılda ortaya çıkan ve ismi günümüze ulaşan ulusal para birimleri arasındadır.

8. İsviçre Frangı

İsviçre frangı 1850 yılında İsviçre’nin ortak ulusal para birimi olarak dolaşıma girdi. Uluslararası kodu CHF şeklindedir. Bu kod, ülkenin Latince adı olan Confoederatio Helvetica ile frank kelimesinin baş harflerinden oluşur.

İsviçre frangından önce ülkedeki kantonlar, şehirler ve çeşitli kurumlar çok sayıda farklı para basabiliyordu. 1848 İsviçre Anayasası, para basma yetkisini federal yönetime verdi. Ardından 1850 yılında İsviçre frangı oluşturuldu.

İsviçre frangı günümüzde İsviçre ve Lihtenştayn’ın yanı sıra bazı sınır bölgelerinde de kullanılabilmektedir.

Ekonomik ve siyasi belirsizlik dönemlerinde yatırımcıların franga yönelmesi nedeniyle İsviçre frangı güvenli liman para birimlerinden biri kabul edilir.

9. Kanada Doları

Kanada doları, 1871 tarihli Tek Tip Para Birimi Yasası ile ülke genelindeki ortak para sistemi olarak benimsendi. Para biriminin uluslararası kodu CAD, yaygın simgesi ise $ işaretidir.

Kanada Konfederasyonu kurulmadan önce ülkenin farklı bölgelerinde İngiliz sterlini, Amerikan doları ve yerel para birimleri kullanılıyordu. Federal düzenleme, eyaletlerdeki farklı para sistemlerini Kanada doları altında birleştirdi.

Kanada doları halk arasında zaman zaman loonie olarak adlandırılır. Bu isim, bir dolarlık madeni paranın üzerinde bulunan dalgıç kuşu görselinden gelir.

Kanada’nın doğal kaynak ihracatı nedeniyle Kanada dolarının değeri petrol ve emtia fiyatlarından etkilenebilir.

10. Japon Yeni

Japon yeni, Meiji dönemindeki para reformlarının bir parçası olarak 1871 yılında oluşturuldu. Uluslararası kodu JPY, simgesi ise ¥ işaretidir.

Yen sisteminden önce Japonya’da farklı bölgeler ve feodal yönetimler tarafından çıkarılan çeşitli paralar kullanılıyordu. 1871 tarihli Yeni Para Yasası, ülke genelinde ortak ve ondalık sisteme dayalı bir para birimi oluşturdu.

“Yen” kelimesi, yuvarlak nesne veya daire anlamına gelen Japonca bir sözcükten gelir. Bu ad, dönemin yuvarlak biçimli modern madeni paralarına gönderme yapıyordu.

Japon yeni bugün dünyanın en fazla işlem gören para birimlerinden biri, önemli bir rezerv parası ve Asya’nın başlıca finansal para birimlerinden biri olarak kabul edilir.

Tarihte Kullanılan İlk Para Hangisidir?

Dünyanın en eski para birimleri ile tarihte kullanılan ilk para aynı şeyi ifade etmez. Günümüzde kullanılan en eski para birimi İngiliz sterlini olsa da insanlık tarihindeki ilk madeni paralar çok daha eskidir.

Bilinen ilk standart madeni paraların MÖ 7. yüzyılda Anadolu’da bulunan Lidya Krallığı tarafından üretildiği kabul edilir. Bu paralar altın ve gümüşün doğal bir karışımı olan elektrumdan yapılıyordu.

Lidyalılardan önce de takas, tartılmış değerli metaller, deniz kabukları, tahıl ve hayvanlar ödeme aracı olarak kullanılmıştır. Ancak Lidya sikkeleri, ağırlığı ve değeri devlet tarafından garanti edilen ilk standart paralardan sayılır.

Lidya paraları günümüzde kullanılmadığı için “hâlâ kullanılan en eski para birimleri” listesine dahil edilmez.

Para Birimleri Yüzyıllar Boyunca Nasıl Hayatta Kaldı?

Bir para biriminin uzun süre kullanılabilmesi yalnızca ekonomik değerine bağlı değildir. Devlet kurumlarının devamlılığı ve toplumun paraya duyduğu güven de önemlidir.

Eski para birimlerinin varlığını sürdürmesinde şu faktörler etkili olmuştur:

• Devlet kurumlarının devamlılığı
• Para sisteminin ekonomik değişimlere uyarlanması
• Eski madeni paraların banknot ve dijital paraya dönüşmesi
• Merkez bankalarının kurulması
• Sahteciliğe karşı güvenlik önlemleri
• Para reformlarının aynı isim korunarak yapılması
• Toplumun para birimine duyduğu güven

İngiliz sterlini, madeni gümüş pennylerden banknotlara ve dijital banka hesaplarına dönüşerek bu uyumun en önemli örneklerinden biri olmuştur.

Eski Para Birimi ile Eski Madeni Para Aynı Şey mi?

Eski para birimi ve eski madeni para farklı kavramlardır.

Para birimi; pound, dolar, dinar veya yen gibi bir ülkenin hesap ve ödeme sistemini ifade eder. Madeni para ise bu sistem içerisinde kullanılan fiziksel ödeme araçlarından yalnızca biridir.

Örneğin günümüzde kullanılan bir sterlin madeni para 1983 yılında dolaşıma girmiş olabilir. Ancak ait olduğu pound sistemi yaklaşık 1.200 yıllık tarihsel bir geçmişe sahiptir.

Benzer biçimde antik Roma denariusu çok eski bir madeni paradır fakat günümüzde geçerli bir para birimi değildir.

Dünyanın En Eski Para Birimleri Hakkında Sık Sorulan Sorular

Dünyanın en eski para birimi hangisidir?

Kesintisiz biçimde kullanılmaya devam eden dünyanın en eski para birimi İngiliz sterlinidir. Sterlinin kökenleri MS 775 civarındaki Anglo-Sakson İngiltere’sine uzanır.

İngiliz sterlini kaç yıllıktır?

Sterlinin tarihi yaklaşık 1.250 yıl öncesine uzanır. Para biriminin biçimi ve değeri yüzyıllar boyunca değişse de pound sistemi varlığını sürdürmüştür.

Sırp dinarı gerçekten 1214 yılından beri kullanılıyor mu?

Sırp dinarının tarihsel kökeni 1214 yılına dayanır ancak kullanımı kesintisiz değildir. Dinar farklı dönemlerde kullanımdan kalkmış ve daha sonra yeniden dolaşıma sokulmuştur.

Dolar ne zaman ortaya çıktı?

Amerikan Kongresi doları 1785 yılında ulusal para birimi olarak kabul etti. Modern ABD madeni para sistemi ise 1792 tarihli Madeni Para Yasası ile kuruldu.

Dünyanın ilk parası nerede bulundu?

Bilinen ilk standart madeni paraların MÖ 7. yüzyılda Anadolu’daki Lidya Krallığı tarafından üretildiği kabul edilir.

Türk lirası ne zaman kullanılmaya başlandı?

Türkiye Cumhuriyeti’nin ilk banknotları 1927 yılında dolaşıma girdi. “Lira” adı ise Osmanlı döneminde 19. yüzyıldan itibaren para birimi olarak kullanılmıştır.

En eski para birimi aynı zamanda en değerli para mıdır?

Hayır. Bir para biriminin yaşı ile döviz kuru değeri arasında doğrudan bağlantı yoktur. Günümüzde birim kur açısından en değerli para Kuveyt dinarıyken en eski kesintisiz para birimi İngiliz sterlinidir.

Sonuç

Dünyanın hâlâ kullanılan en eski para birimi İngiliz sterlinidir. Yaklaşık 1.250 yıllık geçmişe sahip sterlini, tarihsel kökenleri bakımından Sırp dinarı ve Rus rublesi takip eder.

Amerikan doları, Haiti gourdesi, Falkland Adaları sterlini, Dominik pesosu, İsviçre frangı, Kanada doları ve Japon yeni de uzun süredir kullanılan para birimleri arasındadır.

Bununla birlikte listedeki bütün paralar kesintisiz bir geçmişe sahip değildir. Sırp dinarı ve Rus rublesi gibi bazı para birimleri eski isimlerini korusa da siyasi dönüşümler sırasında farklı biçimlerde yeniden oluşturulmuştur. Bu nedenle İngiliz sterlini, kesintisiz kullanımıyla diğer eski para birimlerinden ayrılır.